•The Odyssey• “เรื่องเล่าแห่งการผจญภัย และเรื่องราวของมนุษย์ผู้ไม่เคยละทิ้งความหวังที่จะได้กลับบ้าน”

ถ้า “อีเลียด” คือจุดเริ่มต้นของมหาสงคราม “โอดิสซีย์” ก็คือเรื่องราวหลังชัยชนะ เมื่อวีรบุรุษคนหนึ่งต้องออกเดินทางกลับบ้าน หนังสือ “โอดิสซีย์ ลำนำแห่งยูลิสซีส” ที่ “พี่พร้อม” นำมาแนะนำในวันนี้ เป็นฉบับร้อยแก้วที่ถอดความจากมหากาพย์มุขปาฐะของกวีชาวกรีกผู้ยิ่งใหญ่นามว่า ‘โฮเมอร์’ โดย ซามูเอล บัตเลอร์ และแปลเป็นภาษาไทยโดย ไอริสา ชั้นศิริ หนังสือเล่มนี้จะพาผู้อ่านร่วมออกเดินทางไปกับวีรบุรุษผู้รอดชีวิตจากสงครามกรุงทรอย แต่แทนที่ชีวิตหลังชัยชนะจะสงบสุข เขากลับต้องเผชิญการผจญภัยที่ยากลำบากยิ่งกว่าการต่อสู้ในสนามรบ เมื่อชัยชนะไม่ใช่จุดจบแต่เป็นจุดเริ่มต้นของบททดสอบอันยาวนาน

หลายคนอาจคุ้นเคยกับเรื่องราวของ “ม้าไม้กรุงทรอย” และความพ่ายแพ้ของชาวทรอยอยู่แล้ว แต่สิ่งที่น่าสนใจไม่แพ้กันคือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหลังสงครามสิ้นสุดลง เมื่อ ‘ยูลิสซีส’ หรือ ‘โอดิสซิอุส’ ในภาษากรีก กษัตริย์แห่งอิธากาผู้เลื่องชื่อในด้านสติปัญญาและไหวพริบ ต้องใช้เวลากว่าสิบปีในการพยายามเดินทางกลับบ้าน ตลอดเส้นทาง เขาไม่ได้เผชิญเพียงอุปสรรคจากเทพเจ้า สัตว์ประหลาด หรือพลังเหนือธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังต้องเผชิญกับบททดสอบของความเป็นมนุษย์ ทั้งความหวัง ความกลัว ความสูญเสีย และผลลัพธ์จากการตัดสินใจของตนเอง สิ่งที่ทำให้ “โอดิสซีย์” ยังคงเป็นเรื่องเล่าที่ทรงพลังแม้เวลาจะผ่านมานานหลายพันปี อาจไม่ใช่แค่การผจญภัยอันน่าตื่นเต้น แต่คือเรื่องราวของความปรารถนาที่จะกลับบ้าน

#คำเตือน ⚠️ : เนื้อหาต่อจากนี้อาจมีการสปอย โดยชื่อตัวละครอ้างอิงตามฉบับแปลของหนังสือค่ะ

— หลังสงครามกรุงทรอยสิ้นสุดลง ยูลิสซีสและเหล่าลูกเรือออกเดินทางกลับเกาะอิธากา ระหว่างทางพวกเขาแวะโจมตีเมืองของชาวซิคอนและยึดทรัพย์สินมาได้จำนวนมาก แต่เพราะลูกเรือไม่ยอมออกเดินทางตามคำสั่ง ชาวซิคอนจึงรวบรวมกำลังกลับมาโจมตี ทำให้พวกเขาสูญเสียลูกเรือไปไม่น้อยก่อนจะหลบหนีออกมาได้ หลังจากนั้น ‘โจฟ’ เทพผู้ควบคุมลมฟ้าอากาศ ได้ส่งพายุรุนแรงพัดกองเรือออกนอกเส้นทาง จนไปถึงดินแดนของชาวกินดอกบัว ผู้ใดที่กินดอกบัวเข้าไปจะลืมบ้านเกิดและไม่ปรารถนาจะกลับถิ่นเดิมอีก ยูลิสซีสจึงต้องลากตัวลูกเรือที่หลงใหลในดอกบัวกลับขึ้นเรือ ก่อนรีบนำทุกคนออกเดินทางต่อ

การผจญภัยครั้งสำคัญเกิดขึ้นเมื่อพวกเขาเดินทางมาถึงดินแดนของไซคลอปส์ ยักษ์ตาเดียวผู้ใช้ชีวิตอย่างโดดเดี่ยว ไร้กฎหมาย และไม่เกรงกลัวเทพเจ้า ยูลิสซีสพาลูกเรือสิบสองคนเข้าไปสำรวจถ้ำของ ‘โพลิฟีมุส’ บุตรแห่งเนปจูน หรือโพไซดอน (เทพแห่งท้องทะเล)

ภายในถ้ำเต็มไปด้วยฝูงแกะ แพะ และเสบียงอาหารจำนวนมาก แม้ลูกเรือจะเสนอให้หยิบเสบียงแล้วรีบออกมา แต่ยูลิสซีสกลับเลือกที่จะรอพบเจ้าของถ้ำตามธรรมเนียมการต้อนรับของชาวกรีก เมื่อโพลิฟีมุสกลับมาถึง มันใช้หินก้อนมหึมาปิดปากถ้ำและขังทุกคนเอาไว้ จากนั้นก็จับลูกเรือของยูลิสซีสกินเป็นอาหารทั้งเช้าและเย็น ทำให้ทุกคนหวาดกลัวอย่างยิ่ง ยูลิสซีสจึงเริ่มวางแผนเอาตัวรอด เขาและสหายช่วยกันเหลาไม้ปลายแหลม ก่อนใช้ไวน์ชั้นดีมอมยักษ์จนเมาหลับ ก่อนจะหมดสติ โพลิฟีมุสถามชื่อของเขา ยูลิสซีสตอบเพียงว่า “ไม่มีใคร” เมื่อยักษ์หลับสนิท พวกเขาจึงนำไม้ที่เผาจนแดงฉานแทงเข้าที่ดวงตาเพียงดวงเดียวของมันจนบอด โพลิฟีมุสร้องเรียกไซคลอปส์ตนอื่นมาช่วย แต่เมื่อถูกถามว่าใครเป็นคนทำร้าย มันกลับตอบว่า “ไม่มีใคร” ทำร้ายตนอยู่ เหล่าไซคลอปส์จึงเข้าใจผิดและพากันกลับไป ทิ้งให้โพลิฟีมุสเผชิญชะตากรรมตามลำพัง

แม้แผนนี้จะสำเร็จ แต่ทุกคนก็ยังไม่สามารถออกจากถ้ำได้ เพราะยักษ์นั่งเฝ้าอยู่ที่ปากทางออกและคอยคลำตัวแกะทุกตัวที่เดินผ่าน ยูลิสซีสจึงคิดอุบายใหม่ โดยมัดลูกเรือแต่ละคนไว้ใต้ท้องแกะสามตัว ส่วนตัวเขาเองซ่อนอยู่ใต้ท้องแกะตัวผู้ที่ใหญ่ที่สุด เช้าวันรุ่งขึ้น เมื่อโพลิฟีมุสปล่อยฝูงแกะออกจากถ้ำและคลำเพียงด้านบนของลำตัวสัตว์ เขาจึงไม่พบมนุษย์ที่ซ่อนอยู่ ทำให้ยูลิสซีสและพวกพ้องหลบหนีออกมาได้สำเร็จ อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์นี้กลับกลายเป็นจุดเริ่มต้นของความทุกข์ยากทั้งหมด

เมื่อกลับขึ้นเรือ ยูลิสซีสไม่อาจระงับความภูมิใจในชัยชนะได้ เขาตะโกนเยาะเย้ยโพลิฟีมุส จนยักษ์โกรธจัดและขว้างหินก้อนมหึมาใส่เรือเกือบได้รับความเสียหาย แม้ลูกเรือจะพยายามห้าม แต่เขากลับเปิดเผยชื่อจริงของตนว่า “ข้าคือยูลิสซีส บุตรแห่งเลออร์ตีส แห่งเกาะอิธากา” เมื่อรู้ว่าผู้ทำให้ตนตาบอดคือใคร โพลิฟีมุสก็นึกถึงคำพยากรณ์ที่เคยทำนายไว้ว่า ผู้ที่จะทำลายดวงตาของมันมีนามว่ายูลิสซีส จากนั้นมันจึงอธิษฐานต่อเนปจูนผู้เป็นบิดา ขอให้ยูลิสซีสไม่สามารถกลับบ้านได้ และหากกลับได้ก็ขอให้กลับอย่างยากลำบาก สูญเสียสหายทั้งหมด และต้องเผชิญแต่ความทุกข์ยาก

คำอธิษฐานนั้นเองกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางอันแสนยาวนาน ยูลิสซีสและลูกเรือต้องเผชิญอุปสรรคนานัปการ ทั้งเผ่ายักษ์กินคนที่ทำลายกองเรือจนแทบพินาศ แม่มดเซอร์ซีผู้เปลี่ยนมนุษย์ให้กลายเป็นหมู การเดินทางสู่ยมโลกเพื่อพบผู้พยากรณ์ เสียงล่อลวงของไซเรน วังน้ำวนยักษ์ที่กลืนเรือได้ทั้งลำ วัวศักดิ์สิทธิ์ของสุริยเทพที่ห้ามแตะต้อง รวมถึงการถูกเทพธิดาคาลิปโซกักตัวไว้นานถึงเจ็ดปี และเหตุการณ์อีกมากมายที่รอให้ผู้อ่านได้ติดตาม—

• •• เมื่ออ่านมาถึงจุดนี้ เราจะเห็นว่ายูลิสซีสแตกต่างจากวีรบุรุษในตำนานหลายคนในแง่ของผู้ที่ใช้สติปัญญา ไหวพริบ และความอดทนในการฝ่าฟันอุปสรรคต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม ก็มีข้อบกพร่องไม่ต่างจากมนุษย์ทั่วไป ทั้งความหยิ่งทะนง ความดื้อรั้น และการตัดสินใจที่ผิดพลาดอยู่หลายครั้ง จนต้องรับผลของการกระทำเหล่านั้นด้วยตัวเอง เมื่ออ่านถึงตอนจบชวนให้ตั้งคำถามถึงชะตากรรม อำนาจของเทพเจ้า ความภักดี ความรักในครอบครัว และราคาที่ต้องจ่ายเพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งที่ปรารถนา

สำหรับใครที่กำลังสนใจภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่ดัดแปลงจากตำนานกรีก “โอดิสซีย์” นี่ถือเป็นช่วงเวลาที่เหมาะมากที่จะหยิบหนังสือเล่มนี้ขึ้นมาอ่าน เพราะการได้รู้จักต้นฉบับจะช่วยให้เราเข้าใจที่มาของตัวละคร เหตุผลของการตัดสินใจ และรายละเอียดอีกมากมายที่มักถูกย่อหรือปรับเปลี่ยนเมื่อถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ ยิ่งเมื่อได้เห็นการผจญภัยของยูลิสซีสบนจอภาพยนตร์ เราจะยิ่งมองเห็นความยิ่งใหญ่ของมหากาพย์เรื่องนี้ในอีกแง่มุมหนึ่ง ทั้งในฐานะเรื่องเล่าแห่งการผจญภัย และเรื่องราวของมนุษย์ผู้ไม่เคยละทิ้งความหวังที่จะได้กลับบ้าน