เควียร์ (Queer): อัตลักษณ์ที่ลื่นไหล และเสรีภาพในการเป็นตัวเอง 🏳️‍🌈

หอสมุดพระราชวังสนามจันทร์ขอชวนทุกคนมาต้อนรับ “Pride Month” เดือนแห่งความหลากหลายและการเฉลิมฉลองตัวตน ด้วยการพาไปรู้จักอีกหนึ่งคำสำคัญในโลกของความหลากหลายทางเพศ นั่นคือ “เควียร์ (Queer)” — คำสั้น ๆ ที่ซ่อนความหมายลึกซึ้งและทรงพลังเกี่ยวกับเสรีภาพในการเป็นตัวของตัวเอง

💬 เควียร์ (Queer) คืออะไรในปัจจุบัน?
คำว่า เควียร์ (Queer) ในปัจจุบันถูกใช้เพื่ออธิบายอัตลักษณ์ทางเพศและความรักที่มีความเปิดกว้าง ไม่ยึดติดกับกรอบเพศแบบเดิม ๆ ทั้งในเรื่องอัตลักษณ์ เพศวิถี และการแสดงออก โดยเน้นความเป็นตัวของตัวเอง และการไม่จำกัดว่าตนเองเป็นชายหรือหญิงแบบตายตัว แต่เปิดโอกาสให้แต่ละคนนิยามตัวเองได้อย่างอิสระตามความรู้สึกและตัวตนที่แท้จริง (กองบรรณาธิการ ศูนย์สื่อสารองค์กร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2569)

แนวคิดแบบ เควียร์ (Queer) ไม่ได้หยุดอยู่แค่เรื่องอัตลักษณ์ แต่ยังชวนให้เรามองโลกในมุมใหม่ การตั้งคำถามกับสิ่งที่เคยถูกมองว่าเป็น “มาตรฐาน” เช่น ความรัก ความสัมพันธ์ หรือบทบาททางสังคม โดยเฉพาะเรื่องครอบครัว ที่ในมุมมองแบบเควียร์อาจไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบเดียวเสมอไป แต่สามารถเป็นความสัมพันธ์ที่เกิดจากความผูกพันและการเลือกที่ตัวบุคคลหรือตัวตน โดยทั่วไปแล้วเวลาเราพูดถึงคำว่า ครอบครัว ภาพที่หลายคนนึกถึงมักเป็นครอบครัวแบบอุดมคติ คือ มีพ่อ แม่ และลูก อาจอยู่รวมถึงปู่ย่าตายาย ซึ่งเป็นโครงสร้างที่สังคมคุ้นเคยและถูกเล่าซ้ำ ๆ ผ่านสื่อ ละคร หรือเรื่องราวต่าง ๆ จนกลายเป็นภาพของ “ครอบครัวที่สมบูรณ์” ในอุดมคติ ความเชื่อแบบนี้ทำให้ครอบครัวที่มีลักษณะแตกต่างออกไป เช่น ครอบครัวของคู่รักเพศเดียวกัน ครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว หรือครอบครัวที่หย่าร้าง มักถูกมองว่า “ไม่สมบูรณ์” หรือไม่น่าจะสามารถเลี้ยงดูสมาชิกให้เติบโตได้ดีเท่าครอบครัวรูปแบบเดิม แต่ในความเป็นจริง แนวคิดแบบเควียร์ (Queer) ได้ชวนให้เราตั้งคำถามกับกรอบเดิมเหล่านี้ โดยมองว่าความปกติที่สังคมกำหนดขึ้นนั้น อาจไม่ใช่มาตรฐานเดียวที่ใช้ได้กับทุกคนอีกต่อไป

สำหรับเควียร์ (Queer) ครอบครัวไม่ได้มีแค่รูปแบบเดียวแต่สามารถเกิดขึ้นได้หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็น ครอบครัวของคู่รักเพศเดียวกัน ครอบครัวที่มีพ่อหรือแม่เพียงคนเดียว หรือความสัมพันธ์รูปแบบอื่นที่เกิดจากการเลือกที่จะผูกพันที่ตัวตน ไม่ใช่โครงสร้างของครอบครัว แต่คือ ความรัก การดูแลเอาใจใส่ และความผูกพัน ที่สมาชิกมีต่อกัน นอกจากนี้ยังมีงานศึกษาจำนวนหนึ่งชี้ให้เห็นว่าเด็กที่เติบโตในครอบครัวที่มีความหลากหลาย ไม่ได้มีความแตกต่างในด้านพัฒนาการหรือคุณภาพชีวิต เมื่อเทียบกับเด็กในครอบครัวชาย-หญิงแบบดั้งเดิม และในบางกรณีเด็กเหล่านี้ยังมีทักษะด้านความเข้าใจผู้อื่น ความยืดหยุ่น และมีความเห็นอกเห็นใจที่โดดเด่นอีกด้วย ท้ายที่สุดแล้ว เมื่อมองให้ลึกลงไป จะพบว่า ครอบครัวในอุดมคติอาจไม่ได้มีอยู่จริงในรูปแบบเดียว เพราะทุกครอบครัวล้วนมีความหลากหลายและความไม่สมบูรณ์แตกต่างกันไป แต่หากครอบครัวใดมีพื้นฐานของความรัก ความเข้าใจ และการดูแลซึ่งกันและกันไม่ว่าจะมีหน้าตาแบบไหน ครอบครัวนั้นก็สามารถเป็นครอบครัวที่ดีและมีความสุขได้เหมือนกัน (vanat putnark, 2559)

นอกจากนี้ ดร.นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ ได้กล่าวถึง แนวคิดเรื่อง Queer Love ว่า ความรักในมุมมองของ เควียร์ (Queer) เป็นความรักที่ตั้งคำถามต่อกรอบความรักแบบดั้งเดิมของสังคม ซึ่งไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบตายตัว ไม่ต้องมีกรอบ เช่น ไม่จำเป็นต้องจบลงด้วยการแต่งงานหรือการสร้างครอบครัวแบบเดิม แต่ชี้ให้เห็นว่าความรักของมนุษย์มีความหลากหลายและไม่จำเป็นต้องถูกจำกัดด้วยนิยามแบบเดิม เป็นความสัมพันธ์ที่มีความหมายในแบบของแต่ละบุคคล ซึ่งสะท้อนถึงการโอบรับความแตกต่าง และการยอมรับตัวตนของผู้อื่นอย่างแท้จริง (นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ, 2568)

ส่วนตัวของ “พี่พร้อม” เองนั้น ไม่สามารถกล่าวได้ว่าเข้าใจความหมายของคำนี้ได้อย่างแท้จริง และแม้ว่าจะไม่สามารถอธิบายความหมายของคำว่า เควียร์ (Queer) ได้ทั้งหมด แต่เราสามารถเรียนรู้ เพื่อค่อย ๆ ทำความเข้าใจให้มากขึ้น “พี่พร้อม” จึงอยากชวนทุกคนร่วมเปิดใจ เรียนรู้ และเข้าใจความหลากหลายทางเพศผ่านการอ่าน การตั้งคำถาม จากหนังสือที่ “พี่พร้อม” นำมาแนะนำให้อ่านในเดือนแห่ง Pride Month นี้ และชวนมาร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยนความคิดเห็น มุมมอง เพื่อเปิดกว้างทางความคิดกันค่ะ